به گزارش خبرنگار روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی ایران، دکتر محمدتقی جغتایی در مراسم افتتاحیه نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد با اشاره به مبانی علوم اعصاب و ساختار سیستم پاداش در مغز اظهار کرد: نورون‌های سیستم پاداش در مغز در یادگیری، انگیزش و رفتارهای مرتبط با پاداش نقش مهمی ایفا می‌کنند.

 

استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی ایران یادآور شد: مغز انسان اساساً برای یادگیری تجربه‌های ارزشمند طراحی شده است، اما همین سیستم بسیار پیچیده و ظریف در مسئله اعتیاد دچار آسیب و تغییر کارکرد می‌شود.

 

این متخصص نوروآناتومی و علوم اعصاب با بیان اینکه مواد اعتیادآور مسیرهای پاداش و انگیزش را تحت تأثیر قرار می‌دهند، تصریح کرد: اعتیاد فقط داستان دوپامین نیست. اعتیاد بیماری مصرف یک ماده شیمیایی به تنهایی نیست، بلکه اختلالی است که در شبکه‌ای از مدارهای رفتار، هیجان، یادگیری، استرس و محیط اجتماعی شکل می‌گیرد؛ به‌طوری‌که با تداوم مصرف، رفتار فرد به‌تدریج از یک انتخاب آگاهانه به رفتار عادت‌گونه و سخت‌تر برای کنترل تبدیل می‌شود.

 

وی با اشاره به تغییر انگیزه‌های مصرف در طول زمان افزود: در مراحل اولیه، جستجوی پاداش و تجربه خوشایند نقش مهمی دارد، اما در بسیاری از افراد، انگیزه مصرف تغییر می‌کند و فرد دیگر برای به دست آوردن لذت مصرف نمی‌کند، بلکه برای رهایی از استرس، ناراحتی، فشار روانی یا علائم نامطلوب اقدام به مصرف می‌کند؛ یعنی سؤال فرد از «چه چیزی به من لذت می‌دهد» به «چه چیزی حال بد من را موقتاً از بین می‌برد» تغییر می‌کند که این تحول برای درمانگران بسیار حائز اهمیت است.

 

همبستگی خانوادگی و اجتماعی می‌تواند از عوامل محافظت‌کننده در برابر اعتیاد باشد

جغتایی همچنین با اشاره به نقش سرمایه‌های اجتماعی و فرهنگی جامعه ایرانی گفت: جامعه ایرانی با توجه به پیشینه تاریخی و اجتماعی خود، ظرفیت‌های قابل‌توجهی برای سازگاری، همبستگی خانوادگی و اجتماعی دارد. این سرمایه ارزشمند اجتماعی می‌تواند در برنامه‌های پیشگیری و ارتقای سلامت به کار گرفته شود. همچنین خانواده، مشارکت اجتماعی، احساس تعلق و حمایت از یکدیگر، اگر به درستی تقویت شوند، می‌توانند بخشی از عوامل محافظت‌کننده در برابر آسیب‌های اجتماعی باشند.

 

رئیس نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد با تأکید بر اینکه پیشگیری صرفاً به معنای نه گفتن به مواد نیست، خاطرنشان کرد: پیشگیری واقعی یعنی کاری کنیم که نسل جوان، به‌ویژه در دوران کودکی و نوجوانی، فرصت ساختن یک زندگی سالم و معنادار را داشته باشد.

 

وی گفت: اگر مغز انسان دارای سیستم پاداش است، پرسش اصلی ما نباید صرفاً محدود کردن انسان به لذت باشد، بلکه باید این باشد که چگونه جامعه‌ای بسازیم که در آن لذت سالم، تعلق، موفقیت، امید، ارتباط انسانی و احساس معنا در دسترس همگان باشد.

 

جغتایی با اشاره به ابعاد جهانی مسئله اعتیاد و ظرفیت پژوهشگران ایرانی یادآور شد: پژوهشگران ایرانی در حوزه‌های مختلف علوم اعصاب، روان‌پزشکی و روان‌شناسی حرف‌های ارزشمندی برای گفتن دارند و اخیراً نیز انتخاب یکی از پزشکان ایرانی به عنوان ریاست انجمن بین‌المللی طب اعتیاد نشان‌دهنده جایگاه علمی کشور است. بنابراین باید این شبکه علمی را تقویت کرده و دانش جهانی را با نیازها و شرایط بومی پیوند دهیم.

 

وی با بیان اینکه بر اینکه اعتیاد متعلق به یک حوزه خاص نیست و هیچ متخصصی به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخ‌گوی آن باشد، افزود: ما به علوم اعصاب برای شناخت مغز، به روان‌پزشکی و روان‌شناسی برای شناخت رفتار و هیجان، به علوم اجتماعی برای درک محیط زندگی انسان و به نظام سلامت برای ارائه خدمات پیشگیری و بازتوانی نیاز داریم.

 

رئیس نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد در پایان تأکید کرد: اگر می‌خواهیم در برابر اعتیاد مؤثرتر عمل کنیم، باید همزمان دو کار را انجام دهیم؛ مغز را بهتر بشناسیم و جامعه را بهتر بسازیم.

 

 

بحران‌ها و بی‌ثباتی‌های اجتماعی؛ بمب‌های ساعتی خاموش در زنجیره اعتیاد

دکتر مهرداد ضرغامی؛ دبیر علمی نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد نیز  ضمن قدردانی از نهادها، اساتید و دست‌اندرکاران برگزاری این رویداد علمی اظهار کرد: با وجود محدودیت‌ها و رکود نسبی فعالیت‌های پیشگیری در سال گذشته، نوزدهمین کنگره با همت همکاران و اساتید برجسته کشور با تمرکز بر محورهای تخصصی و طی سه روز برگزار شد؛ اگرچه در ابتدا نگرانی‌هایی درباره میزان مشارکت به دلیل شرایط اقتصادی وجود داشت، اما استقبال جامعه علمی فراتر از انتظار بود.

 

استاد دانشگاه علوم پزشکی مازندران با اشاره به محوریت اصلی چالش‌های جامعه در این دوره از کنگره تصریح کرد: جامعه ما درگیر دو مشکل اساسی یعنی «جنگ» و «بی‌ثباتی» است؛ این عوامل را می‌توان به «بمب‌های ساعتی» تشبیه کرد.

 

این روانپزشک با بیان اینکه اگر از امروز به فکر نباشیم و پیشگیری نکنیم، در آینده شاهد مشکلات به مراتب بیشتری خواهیم بود، افزود: احساس ناامنی، اضطراب، بی‌خوابی، سوگواری‌ها و مشکلات اقتصادی، جامعه را به سمت جستجوی سرپوش سوق می‌دهد و کوتاه‌ترین راهی که افراد برای درک نکردن این بحران‌ها به ذهنشان می‌رسد، پناه بردن به مصرف مواد است.

 

آسیب‌های روانی نسل‌ها قابل انتقال است

ضرغامی با اشاره به پیوند میان عوامل استرس‌زا و اختلالات روان‌پزشکی گفت: مطالعات نشان می‌دهد که عوامل استرس‌زا یکی از مهم‌ترین عوامل سبب‌ساز در بروز پدیده اعتیاد و سوءمصرف مواد هستند. اگرچه تشخیص رسمی تحت عنوان «اختلال مصرف مواد مرتبط با استرس پس از سانحه»  داریم، اما واقعیت این است که عوامل استرس‌زا اثرات خود را در بلندمدت نشان می‌دهند و شواهد معتبری وجود دارد که آسیب‌پذیری ناشی از آنها حتی به نسل بعدی یعنی فرزندانی که هنوز به دنیا نیامده‌اند، نیز منتقل می‌شود.

 

وی در ادامه به تشریح برنامه‌های علمی کنگره پرداخت و گفت: در این دوره، ۴۷ سمپوزیوم تخصصی برای ارائه در طول سه روز برنامه‌ریزی شده است که طیف متنوعی از موضوعات شامل درمان‌های دارویی و بازتوانی، بحران‌های اجتماعی، پیشگیری و کاهش تقاضا، علوم اعصاب، سیاست‌گذاری و مدیریت اعتیاد، اعتیادهای رفتاری و گروه‌های آسیب‌پذیر را پوشش می‌دهد.

 

دبیر علمی نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد در پایان از ارائه یافته‌های پژوهشی مهم اساتید و پژوهشگران در بخش‌های مختلف از جمله نشست‌های اختتامیه و بررسی اولویت‌های پژوهشی در منطقه مدیترانه شرقی قدردانی و ابراز امیدواری کرد که دستاوردهای این همایش پاسخ‌گوی نیازها و دغدغه‌های نظام سلامت کشور در مقابله با پدیده اعتیاد باشد.